İntihar düşüncesinden intihar davranışına ilişkili değişkenlerin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLİZAR SAMAY
Danışman: Hatice Demirbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışmanın amacı kişilerin
intihar düşüncesinden intihar davranışına geçişinde etkisi olabilecek çeşitli
değişkenleri incelemek, intihar düşüncesi ve olasılığı arasındaki ilişkide
psikolojik acı, kapana kısılmışlık algısı, öz şefkat, intihar ruminasyonu ve
ölüm korkusuzluğunun aracı rolünü değerlendirmektir. İntihar düşüncesi ve intihar
etme eğilimi arasındaki süreçte etkili olabilecek değişkenlerin hem intihar
düşüncesi hem de intihar olasılığı ile ilişkisi analiz edilecektir. Bu doğrultuda
araştırma örneklemi 18-54 yaş aralığındaki toplam 511 gönüllü katılımcı
oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi
Formu, İntihar Olasılığı Ölçeği, Psikolojik Acı Ölçeği, Sıkışmış Hissetme
Ölçeği, Öz Anlayış Ölçeği, İntihar Ruminasyonu Ölçeği, Edinilmiş İntihar
Yeterliliği-Ölüm Korkusuzluğu Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin
analizinde SPSS 27 (Statistical Package of Social Sciences) programı ve
programa eklenen PROCESS v4.2_beta uygulaması (Hayes, 2022) kullanılmıştır. Analizlerin
sonucunda katılımcıların kendine zarar verici davranış sergileme, psikiyatrik
tanı öyküsü ve geçmiş intihar girişimi bakımından intihar olasılığı, psikolojik
acı, kapana kısılmışlık algısı, öz şefkat, intihar ruminasyonu puanlarının
anlamlı olarak farklılaştığı ölüm korkusuzluğunun ise farklılaşmadığı
belirlenmiştir. Katılımcıların intihar düşüncesi sıklığı arttıkça intihar
olasılığı, psikolojik acı, kapana kısılmışlık algısı, intihar ruminasyonu
puanlarının da arttığı ve öz şefkat puanlarının anlamlı şekilde azaldığı
görülmüştür. Yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda erkek olma,
psikiyatrik tanı geçmişine sahip olma, kendine zarar verici davranışlar
sergileme, psikolojik acının ve kapana kısılma algısının yükselmesinin
son bir yıl içindeki intihar düşüncelerinin varlığını öngördüğü ortaya
konmuştur. Ayrıca hiyerarşik regresyon sonucunda son modelde cinsiyet, yaş
grupları, intihar düşüncesi sıklığı, psikolojik acı, kapana kısılmışlık algısı,
öz şefkat ve ölüm korkusuzluğu puanlarının intihar olasılığına ilişkin
varyansın önemli bir kısmını açıkladığı belirlenmiştir. Son olarak intihar
düşüncesi sıklığı ve intihar olasılığı arasındaki ilişkide psikolojik acı,
kapana kısılmışlık algısı, öz şefkat ve intihar ruminasyonunun kısmi aracı
etkisi ortaya konurken ölüm korkusuzluğunun intihar düşüncesi sıklığı ile
intihar olasılığı arasındaki ilişkide aracı rol oynamadığı saptanmıştır. Söz
konusu çalışmada intiharla ilişkili görünen bazı değişkenlerin, kişilerin
intihar düşüncesinden intihar olasılığına eğilimlerini hangi yönde ve hangi
şiddetle etkilediğini daha iyi anlamak adına oldukça kıymetli sonuçlar elde
edilmiştir. Çalışma bulgularının intihar eğilimi olan kişilerin hayatlarında
pozitif yönde etkisi olabilecek sağlık hizmetleri ile müdahale uygulamaları
için kullanılabileceğine ve intihara ilişkin farkındalığın artmasına yardımcı
olacağına inanılmaktadır.