TÜRKİYE'DE DEMİRYOLU PİYASASININ SERBESTLEŞMESİ VE KAMU MALİYESİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İKTİSAT ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜLKÜ SEDA GÜRLEVİK
Danışman: MEHMET GÜNAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:2013 yılında demiryolu sektörüne özel sektörün girmesine yönelik yasal engeller kaldırılmış olmasına karşın sektörde istenilen düzeyde serbestleşme sağlanamamıştır. Rekabetçi yapıdan uzak olan sektörde altyapı işletmecisi olan TCDD ve bağlı ortaklığı olan altyapı kullanıcısı TCDD Taşımacılık arasındaki ilişkiler ticari esaslara dayanmamakta ve bu durum rekabeti bozucu etki yaratarak sektöre yeterince özel sektöre ait demiryolu tren işletmecisi girmesine engel olmaktadır. Öte yandan, TCDD son yıllarda artan hızlı tren yatırımlarının da etkisiyle (2020 yılında 9.6 milyar TL) en fazla yatırım yapan kamu iktisadi teşebbüsüdür. Kuruluşun yatırımlarının ve yatırım harici finansman ihtiyacının karşılanması amacıyla düzenli olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kaynak transferi yapılmaktadır. 2020 yılında yaklaşık 12,7 milyar TL sermaye aktarımı gerçekleştirilmiştir. Merkezi bütçe imkânlarının sınırlı olması nedeniyle YHT yatırımları gibi yüksek tutarlı altyapı yatırımlarının finansmanı için dış borç dışında yeni finansal araçlar ile finansman maliyeti daha uygun alternatif modellerin uygulamaya konulması ve sektörde serbestleşmenin önünü açacak tedbirlerin alınması gerekmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de kamu maliyesi üzerinde büyük bir yük oluşturan demiryolu sektörünün düzenlenmesi ve rekabetçi hale gelmesini sağlayacak şartların ortaya konulmasıdır. TCDD'nin kamu maliyesi üzerinde yarattığı yükün azaltılması için son yıllarda sıkça başvurulan bir yöntem olan halka arz ve kamu özel işbirliği modeli ön plana çıkmaktadır. Bu kapsamda özelleştirme ve kamu özel-işbirliği yöntemi incelenmiş ve uygulanmaları halinde kamu maliyesine olası etkileri değerlendirilmiştir. Kamu özel işbirliği uygulamaları özel sektör katılımını artıracak etkili bir yöntem olmasına karşın, kamunun borç üstlenimleri ve talep garantisi yükümlülüklerinin altına girmesi nedeniyle riskleri de beraberinde getirmektedir. Hat bazında yapılacak değerlendirmelerle yatırım projesinin modele uygunluğunun ve verilecek garantilerin iyi belirlenmesi gerekmektedir. TCDD ve TCDD Taşımacılık'ın ticari esaslara göre faaliyet göstermesine yönelik alınacak tedbirlerin yanı sıra uygun şartlar altında yapılacak halka arz ya da kamu özel işbirliği yöntemi finansman sıkıntısına çözüm olabilecektir.