Hızır Şeyyâd'ın Ebû Müslimnâme'si (İnceleme-metin)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEVLÜT İLHAN

Danışman: İSMAİL HAKKI AKSOYAK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Türk Edebiyatında destanlar önemli bir yer tutmaktadır. Dönem olarak İslamiyet öncesi ve sonrası diye ayrılan destanlardan İslamiyet sonrası oluşan destanlar arasında Ebû Müslimnâmeler halk arasında oldukça ilgi görmüştür. Destanın kahramanı olan Ebû Müslim, Emevîler'in yıkılarak halifeliğin Abbasîler'e geçmesinde önemli rol oynamıştır. Bu tezin konusunu müellifi Hızır Şeyyâd olan ve Eski Anadolu Türkçesi döneminde yazılan Ebû Müslimnâme metni oluşturmaktadır. Mesnevi nazım şeklinde yazılan ve iki cilt halinde olan yazma, Ankara Millî Kütüphane'de kayıtlıdır. Yazmanın birinci cildi 158, ikinci cildi ise 197 varaktan oluşmaktadır. Eserde, birinci cilt 5889, ikinci cilt ise 7231 olmak üzere toplam 13120 beyit bulunmaktadır. Giriş ve iki bölümden oluşan tezin giriş bölümünde öncelikle Ebû Müslim'in hayatı hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Arap ve Fars Edebiyatlarında Ebû Müslimnâmelerin yeri anlatıldıktan sonra Türk Edebiyatında Ebû Müslimnâmeler hakkında bilgi verilmiştir. Hızır şeyyâd'ın Ebû Müslimnâmesi başlığı altında müellif ve eseri hakkında bilgiler verilmiştir. Metnin nazım şekilleri, vezin ve kafiye hususiyetleri örneklerle anlatılmıştır. Daha sonra eser dil, üslup ve muhteva açısından incelenmiştir. Muhteva başlığı altında daha önce yayınlanmış Ebû Müslimnâme metinleri ile Hızır Şeyyâd'ın Ebû Müslimnâmesi karşılaştırılmış; kişiler, yer ve zaman ayrıntılı olarak izah edilmiştir. Tezin son bölümünü eserin çeviriyazılı metni oluşturmaktadır.