Kısmet-i Askeriye sicillerine göre İstanbul'da imamların okuryazarlığı (1750-1800)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TARİH ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BEYZANUR ALTINDİŞ

Danışman: Şerife Memiş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 18. yüzyıl Osmanlı toplumunda önemli bir dini ve sosyal aktör konumunda bulunan imamların entelektüel dünyalarını ve kitapla kurdukları ilişkiyi, tereke kayıtları üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. İstanbul ve çevresindeki kadı sicillerinde yer alan 86 imam terekesi incelenmiş; imamların sahip oldukları kitapların türleri, bu kitapların maddi değerleri, eğitimsel yansımaları, ekonomik durumları ve meslekî kimlikleri bağlamında çok yönlü bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, araştırmanın teorik çerçevesi, yöntemi ve kullanılan kaynaklar sunulmuştur. İkinci bölümde, kitap sahibi imamların sayısı, koleksiyonlarının içeriği, sık rastlanan eser türleri ve kitaplara biçilen değerler üzerinden imamların okuma tercihleri ve eğitim geçmişleri hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Üçüncü bölümde, imamlık dışında sahaflık, attarlık, kâğıtçılık, yeniçerilik ve debbağlık gibi meslekleri de icra ettikleri tespit edilen kişilerin terekeleri analiz edilerek, bu meslekî kimliklerin kitap sahipliği pratikleri ve ekonomik durumlarına etkileri değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde ise farklı mahallelerde görev yapan ve kitapsever olarak nitelendirilebilecek imamların yaşamlarına odaklanılmış; görev yaptıkları kurumlar, aile ilişkileri, borç ve alacak durumları ile yazı malzemeleri gibi unsurlar ele alınmıştır. Elde edilen veriler, 18. yüzyılda İstanbul'daki imamların kültürel ve ekonomik profillerine dair somut bilgiler sunmakta; aynı zamanda Osmanlı toplumunun zihin dünyasını şekillendiren bilgi kaynakları üzerine önermelerde bulunmaktadır.