Çok kriterli karar verme yöntemlerinin karşılaştırılması: İnsani gelişmişlik endeksi bileşenlerine göre G-20 ülkeleri üzerine bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, EKONOMETRİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İSA GÜRKAN MERAL

Danışman: SİBEL ATAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Karar verme biliminin bir alt disiplini olan Çok Kriterli Karar Verme(ÇKKV) sistemi içinde çok sayıda yöntem barındırmaktadır. İlgili yöntemler aynı amaca hizmet ettiğinden benzerlikler içerse de bir takım farklılıklara da sahiptir. Literatürde ÇKKV yöntemlerinin arasındaki ilişkileri inceleyen çok az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, birer ÇKKV yöntemi olan, MOORA oran, Multi MOORA, MOORA referans, doğrusal TOPSIS, vektörel TOPSIS, VIKOR, WSM, WPM ve WASPAS yöntemlerinin benzerlik ve farklılıkları incelenmiştir. İlgili amaca yönelik oluşturulan ÇKKV probleminde kriter olarak, Mahbul Ul Haq tarafından 1990 yılında geliştirilen İnsani Gelişmişlik Endeksi(İGE)'nin bileşenleri olan ortalama okullaşma yılı, beklenen okullaşma yılı, gayri safi milli hasıla ve doğumda beklenen yaşam süresi değişkenleri ele alınmıştır. ÇKKV probleminin seçenekleri, Dünya ekonomisinin %85'inin sahibi olan G-20 ülkeleridir. G-20 ülkelerinin insani gelişmişlik sıralamaları dört farklı kriter ağırlıklandırması altında dokuz farklı ÇKKV yöntemi ile hesaplanmıştır. Her bir kriter ağırlıklandırmasında dokuz farklı ÇKKV yöntemi hesaplaması birer veri seti olarak alınarak, ÇKKV yöntemlerinin İGE ve kendi aralarındaki ilişkiler Spearman sıra korelasyon analizi ve hiyerarşik olmayan kümeleme analizi aracılığıyla incelenmiştir. Son olarak, ÇKKV yöntem sonuçlarınca oluşan ülke sıralama veya performans değerlerini kullanan iki farklı hibrit model oluşturulmuştur. ÇKKV yöntemleri arasındaki ilişkilerin hiyerarşik olmayan kümeleme analizi ile incelenmesi ve dokuz farklı ÇKKV yöntemini içeren bir hibrit model oluşturulması çalışmada literatüre yapılan katkılardır.