Yaşayan insan hazinelerinden Tokat'lı Yaşar Güç ve dilli kaval icrâcılığının tahlîli
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, TÜRK MÜZİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTUNÇ AYDIN
Danışman: GÜLÇİN YAHYA KAÇAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mahallî icrâcılar miras aldıkları kültür ürünlerinin gelecek kuşaklara aktarılarak yaşatılması konusunda önemli bir etkiye sahiptir. Yaşar Güç, Tokat bölgesinde icrâ edilen horlatmalı dilli kavalın yapımcılığını ve icrâcılığını yapmakta olup başarısı UNESCO tarafından "Yaşayan İnsan Hazinesi" ödülü verilerek tescillenmiş bir mahalli yapımcı ve icrâcıdır. Horlatmalı dilli kaval yapımcılığında ve çalgının icrâcılığında belirli niteliklere sahip, alanında yetkin bir şahsiyet olan Yaşar Güç'ün, yaşam öyküsünü ortaya koymak ve çalgı icrâsında kullandığı teknikleri tespit edip kişisel üslûp özelliklerini belirlemek bu çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. Çalışma, söz konusu teknik ve kişisel üslûp özelliklerin tespit edilip kaybolmadan gelecek kuşaklara aktarılması açısından önemlidir. Bu çalışmada Yaşar Güç'ün yaşam öyküsüne ve horlatmalı dilli kaval icrâsında kullandığı teknik ve yorumlama özelliklerine ait sorulara cevap aranmıştır. Çalışmada veriler kaynak tarama, gözlem ve görüşme teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Yaşar Güç'ün yaşam öyküsüne, kullandığı icrâ tekniklerine ve kişisel üslubuna yönelik veriler betimsel analiz ve müzikal analiz kullanılarak çözümlenmiştir. Eserlerin tahlîlinde Gülçin Yahya Tahlîl Yöntemi kullanılmıştır. Yaşar Güç'ün icrâ ettiği ve örneklemi oluşturan 28 eserden 10 adeti görüşmeler sırasında kaydedilmiştir. Diğer 18 adet eser ise Yaşar Güç'e ait albümde yer almaktadır. Görüşmeler, kullandığı icrâ tekniklerinin ayrıntılı tespiti maksadıyla, aynı anda ayrı açılardan iki video kamera ile kayıt altına alınmıştır. Yaşar Güç'e ait ses kayıtlarının notaya alımında ve analizinde Finale (version:25.5.0.259), Tap BMP ve Riffstation programlarından faydalanılmıştır. Sonuç olarak Yaşar Güç, Tokat bölgesinde horlatmalı dilli kaval yapan tek kişi olup çalgının geleneksel icracılığının sürdürülmesinde ayrı bir öneme sahiptir. Yetkin olduğu alanıyla ilgili kültürel mirasın korunması ve geleneğin sürekliliği açısından taşıyıcı ve aktarcı olarak mühim bir görev üstlenmiştir. İcrâ ettiği eserlerin tümünde nefes çevirme tekniği kullanmıştır. Eserleri oluşturan ezgi motiflerini melodik ve ritmik yönden çeşitlendirip zenginleştirerek icrâ etmiştir. Kişisel repertuarının tümü çargâh, nevâ ve hüseynî perdesi merkezli ezgi hareketlerinden oluşmaktadır. Çalgıdaki icrâ tekniğine bağlı olarak üst mordan ve değerini kendinden önceki notadan alan çarpma süsleme tekniğini diğer süsleme tekniklerine nispeten çok sık kullanmıştır. Yöreye ait icrâ geleneğini sürdürmekte olan Yaşar Güç'ün icrâda kullandığı teknik ve yorumlamaların gelecek kuşaklara aktarılması gerekir. Bu bağlamda mesleki müzik eğitimi veren kurumlarda gerekli materyaller oluşturulup horlatmalı dilli kaval eğitimine yönelik bir müfredat hazırlanabilir. Türk Halk Müziği çalgı topluluklarında aktif olarak kullanılmasını sağlamak için horlatmalı dilli kaval üzerinde bazı yapısal değişikliklere gidilebilir. Yaşar Güç'ün icrâ stilinin, horlatmalı dilli kavala fiziksel açıdan en yakın çalgı olan dilsiz kavala uyarlanarak yaygınlaştırılması sağlanabilir. Anahtar Kelimeler: Yaşayan İnsan Hazinesi, Yaşar Güç, Horlatmalı Dilli Kaval, Gülçin Yahya Tahlîl Yöntemi