Duygusal şemalar ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide duygu düzenleme ve bilişsel esnekliğin rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DAMLANUR SARI
Danışman: Hatice Demirbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Duygusal şemalar, insanların duygularını algılama, değerlendirme ve karşılık verme konusunda gösterdikleri farklılıkları inceleyen sosyal-bilişsel bir modeldir. Duygulara bakış açısındaki farklılıkların psikolojik olarak zorlanmaya sebep olabileceği ve psikolojik belirtilerin oluşmasını kolaylaştırabileceği düşünülmektedir. Ayrıca duyguları düzenleyebilme becerileri ve olayları algılama ve değerlendirme biçiminde esnek olabilme gibi değişkenlerin de psikolojik belirtiler geliştirme konusunda etkili olduğu söylenebilir. Araştırmanın amacı, duygusal şemalar ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkide bilişsel duygu düzenleme ve bilişsel esnekliğin düzenleyici rolünü analiz etmektir. Araştırma örneklemini 18-45 yaş arasındaki 413 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırmanın amaçları doğrultusunda veri toplayabilmek için Kişisel Bilgi Formu, Kısa Semptom Envanteri (KSE), Leahy Duygusal Şema Ölçeği (LDŞÖ), Bilişsel Esneklik Envanteri (BEE) ve Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson Korelasyon analizi, t-testi, ANOVA, regresyon analizi ve düzenleyici değişken analizleri kullanılmıştır. Yapılan korelasyon analizi sonucunda katılımcıların duygusal şemaları, psikolojik belirtileri, duygu düzenleme becerileri ve bilişsel esneklikleri arasında anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizinde ilk modelde duygusal şemaların psikolojik belirtileri anlamlı şekilde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır. İkinci modelde ise duygusal şemalar kontrol edilmiş ve modele bilişsel duygu düzenleme uyumlu ve uyumsuz duygu düzenleme stratejileri alt boyutları ve bilişsel esneklik alternatifler ve kontrol alt boyutları eklenmiştir. Uyumsuz duygu düzenleme stratejileri ve kontrolün psikolojik belirtileri anlamlı olarak yordadıkları saptanmıştır ve ikinci modelde açıklanan varyansın anlamlı şekilde arttığı görülmüştür. Araştırmanın bir sonraki basamağında düzenleyici değişken analizleri gerçekleştirilmiştir. Düzenleyici değişken analizleri bilişsel duygu düzenlemenin uyumlu ve uyumsuz duygu düzenleme stratejileri alt boyutları ve bilişsel esneklik kontrol ve alternatifler alt boyutları ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, uyumsuz duygu düzenleme stratejilerinin ve kontrol alt boyutunun anlamlı düzenleyici değişken oldukları görülmüştür. Buna göre duygular hakkında olumsuz ve katı inançların psikolojik belirtilerle ilişkili olduğu ve bu ilişkinin uyumsuz duygu düzenleme stratejileri yüksek olduğu durumda ve kontrolün ise düşük olduğu durumda güçlendiği saptanmıştır.