Film adaptation as intersemiotic translation: A case of Dan Brown's Robert Langdon series
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Mütercim Ve Tercümanlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Ayşe Sungur
Danışman: Ayşe Selmin Söylemez
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Roman Jakobson'un 1959 yılında çeviriyi dil içi, diller arası ve göstergeler arası çeviri olarak çeşitli türlere ayırması, çeviri alanında çalışan araştırmacılara yeni bir düşünce tarzı kazandırmıştır. Özellikle Göstergeler arası çeviri, çevirinin yalnızca dilbilimsel bir çaba olduğu yönündeki geleneksel görüşe meydan okuyan yeni bir bakış açısı getirmiş-tir. Ancak Çeviribilim tarihsel olarak Göstergeler arası çeviriyi göz ardı etmiş ve Jakob-son'un zamanından bu yana bu tarzdaki çevirinin doğası hakkında çok az tartışma ol-muştur. Bir romanı filme çevirmek, başka bir deyişle uyarlamak her ne kadar bir kendi başına bir çalışma alanı olarak son dönemde daha popüler hale gelse de Jakobson'un tanımına göre Göstergeler arası çevirinin en önemli örneği olarak görülebilir. Dolayısıyla bu çalışmanın temel amacı, bir romanı filme dönüştürmenin bir tür Göstergeler arası çeviri olabileceğini ortaya koymaktır. Bu iddiayı desteklemek amacıyla ilk önce göster-geler arası çevirinin parametreleri konuyu daha önce araştıran bilim adamlarının çalış-malarından yola çıkarak ortaya konmuştur. Daha sonra Katerina Perdikaki (2016) tara-fından önerilen uyarlama analizi modeli kullanılmıştır. Bu model van Leuven-Zwart'ın çeviri kaymaları sınıflandırmasına (1989) dayanmakta olup 'adaptasyon kaymalarını' belirlemek, analiz etmek ve bunları yorumlamak için tasarlanmıştır. İki ana kategoriden oluşur: Olay örgüsü yapısı, Anlatı teknikleri, Karakterizasyon ve Zaman/Mekân katego-rileri altında eseri bir metin olarak ele alan Tanımlayıcı/Karşılaştırmalı bölüm ve uyar-lama sürecini etkileyen dış güçlerle ilgilenenden Yorumlayıcı bölüm. Bu çalışmada bah-si geçen model Dan Brown'un Robert Langdon Serisinden üç roman olan Da Vinci Şifre-si, Melekler ve Şeytanlar ve Cehennem isimli eserlerin film uyarlamalarını analiz etmek için kullanmıştır. Sonuçlar modelin Olay örgüsü yapısı, Anlatı teknikleri, Karakterizas-yon ve Zaman/Mekân gibi kategoriler içindeki kaymaları belirleyip analiz edebildiğini göstermiştir. Ancak, tanımlanan bazı kaymaları tam olarak sınıflandıramadığı için, Ka-rakterizasyon ve Olay örgüsü yapısı kategorilerinde daha fazla iyileştirme yapılması gerekmiştir. Ek olarak analiz, romandan filme göstergeler arası geçişi daha iyi tanımla-mak ve analiz etmek için modele Kurgusal ve Sinematik kaymalar olmak üzere iki yeni kategorinin eklenmesinin fayda sağlayacağını ortaya çıkarmıştır. Modelin ikinci bileşe-ninden elde edilen sonuçlar DVD bonus materyalleri, film fragmanları ve röportajlar gibi yan metinsel unsurların, araştırmacının öznelliğinden etkilenme riskine rağmen göz-lemlenen kaymaların ardındaki nedenlere ilişkin değerli bilgiler sağladığını göstermekte-dir. Ancak analiz, eleştirmenlerin film incelemelerinin güvenilir veriler sunmadığını, çünkü uyarlamaları bu şekilde tanımadıklarını ve onları orijinal filmler olarak ele aldık-larını ortaya koymuştur. Son olarak sonuçlar, uyarlamanın göstergeler arası çeviri pa-rametreleri çerçevesinde yorumlanarak bir çeviri biçimi olarak değerlendirilebileceği fikri desteklenmiştir.