Tokat ilinde yapılan geleneksel takılar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, EL SANATLARI ANASANAT DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİKMET MELTEM ÇATALOLUK
Danışman: HÜLYA KASAPLI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanatın temeli, insan ihtiyacından beslenmektir. İnsan ihtiyaçları zamanla farklı sanat dallarının ortaya çıkmasına, daha da ilerlemesine neden olmuştur. Bu önemli sanat dalından biride el sanatlarıdır. Yapılan araştırmalar neticesinde el sanatlarına olan ilginin giderek azaldığı gözlenmektedir. Bunun en büyük nedeni ise ekonomik sorunlar ve teknolojinin ilerlemesidir. Bu çalışmada araştırma modeli, evren ve örneklem, verilerin toplanması ve çözümlenmesi ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Betimsel araştırma modeli uygulanmıştır. Araştırmanın evrenini Tokat ilinde yapılan geleneksel takılar Tokat bileziği (Kolluk) ve Perpere (Pırpır) küpe örneklemini ise 6 bilezik ve 3 küpe oluşturmaktadır. Verileri Ankara ve Tokat ilinden bulunan kütüphanelerden elde edilen bilgiler ve elektronik ortamdan elde edilen bilgiler ile Tokat yöresinde yöresel takılar ile ilgilenen bireylerden elde edilen bilgiler oluşturmaktadır. Tokat bileziği (Kolluk) ve Perpere (Pırpır) küpenin bilgisayar ortamında teknik çizimleri yapılmıştır. Bu bilgiler doğrultusunda bilgi formları oluşturulmuştur. Takının türleri araç, gereç, renk, teknik, motif özellikleri incelenmiş ve belgelendirilmiştir. Bilgi formlarından elde edilen veriler hesaplanmış ve sonuçlar bulgular ve yorumlar bölümünde başlıklar ile tablolar halinde sunulmuştur. Bileziğin ve küpenin tarihçesi anlatılmış, kullanılan araç ve gereçler tanıtılmıştır. Kullanılan teknikler ve yapım aşamaları ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Bilgi formları ile ürünlerin özellikleri tanıtılmıştır. Tokat ilinde yapılan geleneksel takıların türlerini araştırdığımızda yoğun olarak Tokat bileziği(Kolluk) daha az oranda Perpere (Pırpır) küpeden oluştuğu görülmüştür. Tokat ilinde yapılan geleneksel takılarda kullanılan araçlar incelendiğinde geleneksel takılardan Tokat bileziğinde hadde, silindir makinası, matkap, pota, şaloma, rojan, mengene, kıl testere, çelik el kalemi, eğe, karga burnu - pense, kuyumcu frezesi, amyant levha, çekiç, terazi, ultrason yıkama makinası, çakmak, el mengenesi, kum kabı vb. araçlar kullanılmıştır. Perpere küpede ise hadde, silindir makinası, pota, şaloma, eğe, karga burnu- pense, kuyumcu frezesi, amyant levha, çekiç, terazi, ultrason yıkama makinası, çakmak, cila motoru, küpe kalıbı, pres kullanılmaktadır. Pres, küpe kalıbı, cila motoru gibi araçların sadece Perpere küpede kullanıldığı çelik el kalemi, kıl testere, el mengenesi, matkap, kum kabının ise sadece Tokat bileziğinde kullanıldığı görülmektedir. Tokat ilinde yapılan geleneksel takılarda kullanılan gereçler araştırıldığında, Tokat bileziğinde yoğun olarak altın ve gümüş beyazı kullanıldığı, diğer yarısını oluşturan Perpere küpede ise çok az oranda altın, gümüş, altın ve mavi taşın kullanıldığı tespit edilmiştir. Tokat ilinde yapılan geleneksel takılardan Tokat bileziğinde kullanılan teknikler yoğun olarak tel bükme, tel çekme, kaynak, dövme ve döküm tekniğinin kullanıldığı, Perpere küpede ise tel bükme, tel çekme, kaynak, döküm, pres tekniklerinin kullanıldığı görülmektedir. Tokat ilinde yapılan geleneksel takılar incelendiğinde tel bükme, tel çekme, kaynak, döküm tekniklerinin hem Tokat bileziği hem de Perpere küpe yapımında kullanıldığı, dövme tekniği sadece Tokat bileziğinde kullanıldığı pres tekniğinin ise sadece Perpere küpede kullanıldığı görülmüştür. Tokat ilinde geleneksel takılarda kullanılan renkler araştırıldığında takıların büyük çoğunluğunu oluşturan Tokat bileziğinde altın sarısı ve gümüş beyazı, Perpere küpede ise daha az oranda altın sarısı, gümüş beyazı ve altının mavi taşla kullanıldığı tespit edilmiştir. Tokat ilinde geleneksel takılarda kullanılan motifler araştırıldığında Tokat bileziğinde bitkisel ve geometrik motifler, Perpere küpede ise geometrik ve nesnel motifler kullanıldığı görülmektedir. Tokat ilinde yapılan geleneksel takılar incelendiğinde geometrik motiflerin hem Tokat bileziği hem de Perpere küpe yapımında kullanıldığı bitkisel motiflerin sadece Tokat bileziğinde kullanıldığı nesnel motiflerin ise sadece Perpere küpede kullanıldığı tespit edilmiştir. Tokat bileziği(Kolluk) ve Perpere (Pırpır) küpe teknikleri birlikte kullanıldığı bir tasarım ve Perpere (Pırpır) küpe tekniği ile yapılan bir tasarım olmak üzere iki adet tasarım ekte sunulmuştur.