Durumluk ve sürekli kaygının intihar düşüncesiyle ilişkisinde bilişsel duygu düzenleme, belirsizliğe tahammülsüzlük ve aile işleyişinin rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEYMA BEGÜM HARMANCI
Danışman: Hatice Demirbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İntihar, oldukça önemli bir toplum sağlığı problemidir. İntihar etme isteği, ölüm isteği ve bunlara ilişkin planlar intihar düşüncelerini oluşturur. Çeşitli fiziksel, bilişsel ve duygusal belirtilerle ortaya çıkabilen kaygı, durumluk kaygı ve sürekli kaygı olarak sınıflandırılmıştır. Durumluk kaygı, endişe, huzursuzluk, artmış nabız gibi çeşitli belirtilerle ortaya çıkan geçici bir duygusal durumdur. Sürekli kaygı, bireyin birçok durumu endişe verici algılamaya yönelik uzun vadeli meylini ifade eder. Mevcut araştırmanın amacı durumluk ve sürekli kaygının intihar düşüncesi ile ilişkisini incelemektir. Bu ilişkide bilişsel duygu düzenleme ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün aracı rolü ile aile işleyişinin düzenleyici rolünü incelenmiştir. Araştırma örneklemini 18-30 yaş aralığındaki 606 katılımcı oluşturmaktadır. Araştırma amaçları doğrultusunda ölçümler için kişisel bilgi formu, Durumluk Sürekli Kaygı Envanteri (DSKE), İntihar Düşüncesi Ölçeği (İDÖ), Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ), Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği Kısa Formu (BTÖ-12) ve Aile İşleyiş Biçimleri Ölçeği (AİBÖ) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için gerçekleştirilen Pearson Korelasyon analizi sonuçlarına göre durumluk kaygı ve sürekli kaygı ile intihar düşüncesi arasında anlamlı bir ilişki vardır. İntihar düşüncesinin yordayıcılarını geçmiş intihar girişimini kontrol ederek incelemek amacıyla gerçekleştirilen hiyerarşik regresyon analizi sonucunda ilk modelde geçmiş intihar girişiminin intihar düşüncesini yordadığı ve ikinci modelde durumluk kaygı, sürekli kaygı, bilişsel duygu düzenleme ve aile işleyişinin intihar girişimini yordadığı tespit edilmiştir. İkinci modelde açıklanan varyans birinci modele kıyasla artmıştır. Aracı ve düzenleyici değişkenlerinin rolünü incelemek adına gerekli analizler gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla yordayıcı değişkenlerin sırasıyla durumluk kaygı ve sürekli kaygı olduğu iki model kullanılmıştır. Geçmiş intihar girişimleri bu modellerde kovaryans olarak belirlenmiştir. Buna göre geçmiş intihar girişimi ve intihar düşüncesi arasında direkt bir ilişki vardır. Uyumlu bilişsel duygu düzenleme geçmiş intihar girişimleri ve intihar düşüncesi arasındaki ilişkide aracı rol oynamaktayken diğer değişkenlerin bir rolü bulunmamaktadır. Birinci modelin analiz bulguları durumluk kaygının intihar düşüncesini yordadığını göstermiştir. Dolaylı etkiler incelendiğinde belirsizliğe tahammülsüzlük, uyumlu ve uyumsuz bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin durumluk kaygı ile intihar düşüncesi arasındaki ilişkide aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Aile işleyişi, durumluk kaygı ve intihar düşüncesi arasındaki ilişkide düzenleyici role sahiptir. İkinci modelde sürekli kaygının intihar düşüncesini yordadığı tespit edilmiştir. Dolaylı etkiler incelendiğinde uyumlu ve uyumsuz bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin sürekli kaygı ve intihar düşüncesi arasındaki ilişkide aracı rolü olduğu görülmüştür. Bu bulgular durumluk kaygı ve sürekli kaygının intihar düşüncesi ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Buna göre durumluk ve sürekli kaygı arttıkça uyumsuz bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin kullanımı artmakta ve uyumlu bilişsel duygu düzenleme stratejilerini kullanımı azalmaktadır ve intihar düşüncesi artmaktadır. Durumluk kaygı arttıkça belirsizliğe tahammülsüzlük artmakta ve intihar düşüncesi de artmaktadır. Buna ek olarak iyi aile işleyişi durumluk kaygı duyan kişileri intihar düşüncesine karşı korumaktadır. Anahtar Sözcükler: intihar, durumluk kaygı, sürekli kaygı, bilişsel duygu düzenleme, belirsizliğe tahammülsüzlük, aile işleyişi